Yağmur: Haksız rekabet yoluyla yurtiçi piyasayı istila eden ithalat önlenebilir
Başkanın bugünkü konuğu TÜSİAV Dış Ekonomik İlişkiler Danışmanı, TÜSİAV Gönüllüsü Devrim Yağmur. İthalat ve ihracat mevzusu ile ilgili amme da ve hususi sektörde aşağı yukarı 30 senelik bir tecrübeye haiz olan sayın Yağmur ile dış ticaretin şifrelerini gözden geçireceğiz.
VELİ SARITOPRAK: Sizi tanıyabilir miyiz?
DEVRİM YAĞMUR: Yaklaşık 4 senedir TÜSİAV gönüllüsüyüm. Polatlı Lisesi, Hacettepe Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü, Claremont Graduate University (ABD-Los Angeles) İşletme Yüksek Lisans ve Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Doktora Programı mezunuyum. 1993-2015 yılları aralığında şimdiki adıyla T.C. Ticaret Bakanlığı’nda (eski adıyla HDTM, Dış Ticaret Müsteşarlığı, sonrasında Ekonomi Bakanlığı) İthalat ve Anlaşmalar Genel Müdürlüklerinde uzman ve şube müdürü olarak çalıştım. T.C. Minsk ve T.C. Berlin Büyükelçiliklerimizde Ticaret Müşavirliği (toplam 7 yıl) görevlerinde bulundum. Mevcut “İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Mevzuat”ın hazırlanmasında ve yürütülen soruşturmalarda etken olarak yer aldım. Antidamping, sübvansiyonlar, korunma önlemleri alanında T.C. Ticaret Bakanlığı içeriğinde aşağı yukarı 14 yıl, hususi sektör danışmanlık faaliyetleri kapsamında 8 sene olmak üzere 20 yıldan fazla iş deneyimim bulunmaktadır. Danışmanlık faaliyeti kapsamında, çelik, gıda, kimya, tekstil, makina sektörleri başta olmak üzere yerli-yabancı firmalara Profi Danışmanlık olarak hizmet vermeye devam etmekteyim. Ayrıca, 2017-2021 yılları aralığında TOBB Demir ve Demirdışı Metaller Sektör Meclisi danışmanlığını yürüttüm.
TÜSİAV ile tanışmamız, senelerce çalıştığım Bakanlığımızdan saygıdeğer ağabeyimiz, eski İhracat Genel Müdürü, rahmetli Ömer Berki vasıtası ile olmuştu. Türk Dış Ticaret Vakfı’ndaki ziyaretimizde, kendisinin tavsiyeleri ile siz değerli başkanımız ile görüşmemiz, TÜSİAV’I tanımamıza imkân sağladı.
VELİ SARITOPRAK: İthalatta haksız rekabet ne demektir?
DEVRİM YAĞMUR: İthal mamüllerin haksız rekabeti, daha oldukça pazar oranı elde etmeye yönelik düşük fiyatlama davranışı (damping) ve dönemsel olarak olağandışı oranda ithalat artışı gibi şekillerde ortaya çıkmaktadır. Düşük ithal fiyatlarının oluşmasında, yabancı devletlerin kendi sanayilerine sağladıkları sübvansiyonların da tesiri olmaktadır. Damping, bir firmanın, öteki bir ülkede kendi ülkesinde sattığından daha düşük fiyatla ürün satması olgusudur. Bu fiyatlama stratejisi hedef ülkedeki yerli üretime zarar verdiğinden, 20. Yüzyılın başlangıcında Amerika tarafınca hususi bir işlem kapsamında ithalatta ilaveten vergilendirilerek önlenmeye başlamış, ABD’nin sonrasında ilkin öteki batı ülkeleri ve sonrasında da dünyada uygulanmaya başlanmıştır. İthal mamüllerin haksız rekabeti, sübvansiyonlarla fonlanan firmaların öteki ülke piyasalarında düşük fiyatlama yapmaları olarak da ortaya çıkmaktadır. Ayrıca, muhtelif internasyonal koşullar sebebiyle birden fazla ülkeden birden fazla üreticinin yerli pazara yönelmesi halinde, yerli endüstriye büyük zarar verecek oranda dönemsel olağandışı ithalat artışı olabilmektedir.
VELİ SARITOPRAK: İthalatın ucuz olması iyi bir şey değil mi?
DEVRİM YAĞMUR: Yerli endüstriye zarar vermesi durumunda ucuz (dampingli ya da sübvansiyonlu diyelim) ithalat, ülkenin kendi üretim enerjisini kurmasına ve geliştirmesine mani olmaktadır. Diğer taraftan, yerli üretimimiz yoksa, bilhassa ara malları ve yatırım malları diye tabir ettiğimiz üretim için kullanılan malların makul fiyatla ithalinde, standart dışı ve sağlığa zararlı mamüller olmamak kaydıyla, tüketim mallarının da makul fiyatla ithalinde mahzur bulunmamaktadır. Örneğin, Türkiye’de bulunmayan bir madeni yüksek fiyatla almak istemeyiz. Fakat ülkemizde de üretilen bir ürünün, örnek olarak pamuğun, yabancı bir devletin sübvansiyonu sebebiyle maliyetlerimizin de altında fiyatlarla ülkemize ithal edilmesi yerli üretimimize zarar vereceğinden istenmeyen bir durumdur.
VELİ SARITOPRAK: İthalatta haksız rekabetten iyi mi korunuruz?
DEVRİM YAĞMUR: Devletlerce, sübvansiyona dayanan haksız rekabet, “Sübvansiyon Soruşturmaları,” ani ithalat artışları ise “Korunma Önlemleri Soruşturmaları” ile incelenmekte ve vergilendirme, kota tatbik gibi yöntemlerle tedbir alınmaktadır. Dampingden meydana gelen haksız rekabet “Damping Soruşturması” yapılarak ilaveten vergi uygulanmak üzere önlenmektedir. Ülkemizde haksız rekabete karşı uygulanacak önlemleri araştırma görevi, T.C. Ticaret Bakanlığı içeriğinde bulunan İthalat Genel Müdürlüğü tarafınca yürütülmektedir. İthal mamüllerin fiyat ve yoğun ithalat artışı yoluyla zarar verdiği yerli endüstrilerimiz, belli prosedürler kapsamında müracaat yaparak haksız rekabete karşı tedbir alınmasını istek edebilmektedir. İthalatta haksız rekabete dair mevcut mevzuatımız, internasyonal kurallar (Dünya Ticaret Örgütü Anlaşmaları) ve yükümlülüklerimiz kapsamında oluşturulmuş ve bu kurallara makul şekilde uygulanmaktadır.
VELİ SARITOPRAK: Bu prosedürlerle uğraşmak yerine, gümrük vergilerini artırarak haksız rekabete karşı korunmak olası değil mi?
DEVRİM YAĞMUR: Türkiye, Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) Anlaşmalarını 1995 senesinde yürürlüğe koyduğunda, ithal ürünlerde her bir ürün için belli bir oranın üstünde gümrük vergisi uygulamayacağını sıralama durumunda taahhüt etmişti. Bugün birkaç ülke hariç dünyanın aşağı yukarı bütün ülkeleri DTÖ Anlaşmalarını kabul etmiş ve gümrük tarifeleri (gümrük vergisi oranları) mevzusu ile ilgili benzer taahhütlerde bulunmuştur. Türkiye, gümrük vergilerini bu taahhütlerini aşacak şekilde yükseltemez. Ayrıca, Avrupa Birliği ile “gümrük birliği” içerisinde olduğumuz için Avrupa Birliği’nin ortak gümrük tarifesini uygulamak durumundayız. Diğer taraftan, Türkiye son 10 yılda binlerce üründe İlave Gümrük Vergisi (İGV) olarak adlandırılan vergiler programa başladı. Esasen bu uygulamanın gümrük donanmasına aykırı bulunduğunu söyleyebiliriz. En sıhhatli yaklaşım, sağlam ekonomik tespitler yaparak rekabeti internasyonal kurallara makul şekilde koruyacak tedbirleri almak olacaktır. Aksi halde, gümrük birliğinden dışlanmamız, öteki devletlerce direkt olarak ya da bilvasıta karşı önlemlere maruz kalmamız mevzubahis olabilir.
VELİ SARITOPRAK: TÜSİAV üyeleri ve sanayicilerimiz ithal malların haksız rekabetiyle karşılaştığında onlara iyi mi yol gösterebiliriz?
DEVRİM YAĞMUR: Sayın Başkanım, Ticaret Bakanlığımız bu konuda firmalarımızı her vakit dinlemekte, ilaveten bilgilendirici seminerler düzenlemektedir. Öte yandan, gerek TÜSİAV üyeleri gerek müstahsil şirket ya da derneklerimize kendi endüstrilerinde sorun yaşadıkları hususi durumları için danışmanlık hazırlamaya hazır olduğumu anlatım etmek isterim. Ticaret Bakanlığımıza yapılacak bir başvurunun mevzuata uygunluğunu incelediğimiz ön değerlendirme niteliğindeki danışmanlığımız ücretsizdir.