Karanlık husustan meydana gelen bir cihan olabilir mi?

Avi Loeb

Sahip olduğumuz ilmi bilgiler şimdi bölük pörçük, tıpkı bilgisizlik okyanusundaki adalar üzere. Bu durumun en muntazam resim örneği, 11 Temmuz 2022’de Beyaz Saray’da düzenlenen halka aleni bir görüşmede paylaşılan ve Webb Teleskobu’ndan sağlanan “derin görüntü” oldu.

Görüntü, 13.1 milyar sene öncesine kadar cüce gökadaların bulunmuş olduğu alanı kütleçekimsel olarak mercek dibine alan bir galaksi kümesini gözler önüne seriyor. Yıldız ışığı, manzarada, karanlık bir art plan üstündeki parlak adalar durumunda görünüyor. Bununla birlikte, kütleçekimsel mercekleme tesirine, star ışığını çevreleyen karanlık niçin okyanusu hükümran. Şayet parlak ve sıradan niçin karanlık olsaydı, imajdaki bu karanlık husus güneşli bir günde gökyüzüne emsal, ışıklarla ve ufak kara bulutlarla dolu, oldukça daha parlak bir şekilde olurdu. Ne var ki, Webb’in sağlamış olduğu görünüm bunun tam zıddı ve bizlere bildiklerimizin, öğrenmemiz gerekenlerden daha az bulunduğunu düşündürüyor.

GÖRÜNMEZ EVREN’İN SINIRINDA

Evren’deki alaka cazip olaylarının büyük kısmının, yalnızca Güneş sistemimizden aşina olduğumuz için, görebildiğimiz hudutlu ölçüdeki hususla irtibatlı bulunduğunu varsaymak, insan-merkezciliğin bir alametidir. Bu tıp bir önyargı, meskeninin haricinde coşku verici hiç bir şey olmadığını düşünen bir bebeğin zihniyetini anımsatır.

Aşina olduğumuz parçacıkları parçacık hızlandırıcılarında birbirleriyle yüksek güçlerle çarpıştırarak karanlık husus üretme teşebbüslerimiz şu ana dek muvaffakiyete ulaşmadı. Tıpkı vakitte, görelilik ve kuantum mekaniğinin tarihi, tabiatın bizlerden daha yaratıcı bulunduğunu gösteriyor.

Değerlendirilmesi ihtiyaç duyulan en basit varsayım, karanlık husus parçacıklarının tıpkı sıradan maddeyi dağıtmadıkları suretiyle birbirlerinden de ayrılmadıkları olabilir. Bu varsayım, eldeki kuram ile cüce galaksiler üstünde yapılan müşahedeler ortasında çelişkilere niçin olur. Bunlar, Samanyolumuza benzeyen galaksilerin yapı taşlarıdır ve erken kozmik devirlerde milyonlarca cüce galaksiyi oluşturmuşlardır. Bu Lego kesimlerinin doğrudan gözlemlenmesi, karanlık unsurun tabiatını araştırmamıza da imkân tanıyacaktır.

Derin imgenin yarım gün devam eden bir pozlama kararı elde edildiğini hesaba kattığımızda, Webb Teleskobu ile bulgu potansiyeli mükemmel görünüyor. Hubble’ın ‘Aşırı Derin Alan’ında olduğu üzere, pozlama müddetinin üç haftaya uzatılması, Webb Teleskobu’nun birinci derin manzarasında gördüklerimizden altı kat daha zayıf olan cüce galaksilerin saptanmasına imkân tanıyacak.

KARANLIKTA NELER SAKLANIYOR OLABİLİR?

[Işıkla ve olağan maddeyle] etkileşime girmeyen karanlık hususun önümüze çıkardığı zahmetler, eğer karanlık niçin nötronlar suretiyle aşina olduğumuz parçacıkları çağrıştıran biçimde, birim kütle başına bir kesitle kendiliğinden etkileşime giriyorsa hafifletilebilir.

Kendi kendiyle etkileşime girme sıkıntısı, büyüleyici bir takım olasılıkları gündeme getirir. Pekala ya karanlık husus, birbirleriyle kuvvetli biçimde etkileşime giren ama sıradan unsurla etkileşime girmeyen parçacıkların bir karışımı ise? Karanlık unsurun görünür niçin üstündeki tesiriyle açığa çıkan kütleçekimsel etkileşim kaçınılmazdır. Einstein’ın Genel Görelilik teorisine nazaran, kütleçekimi, bizim açımızdan görünür ya da görünmez olup olmadıklarına bakılmaksızın, her tipten husus tarafınca paylaşılan uzay-zamanının eğriliğini simgeler.

Kendi kendiyle etkileşim, “karanlık radyasyon” yayan, “karanlık yıldızları” ve “karanlık kimyayı” destekleyen ve “karanlık gezegenlerde” toplanan “karanlık atomların” var olma olasılığını ortaya çıkarır. Bu türlü bir durumda, Fermi’nin “Herkes nerede?” sorusunun karşılığı, “Onların büyük kısmını görmüyorsun” olabilir.

Kütleçekimi, Dünya’nın etrafındaki karanlık husustan gerçekleştirilen asteroit büyüklüğündeki objelerin geçişini ve katiyen yakınımıza gelmeyen daha büyük objeleri ayrım etmemize yardım etmez. Dinozorları ortadan kaldıran Chicxulub meteoru kadar büyük bir karanlık husus cisminin Dünya’ya yakın bir geçişinden yayılan kütleçekimi dalgası sinyali, son teknoloji eseri LIGO-Vırgo-KAGRA detektörümüz vasıtasıyla saptanamaz. Dünya’nın tanıdığından geçişi sismik bir gürültüye niçin olabilir ama Dünya’nın yaşam müddeti içerisinde bunun gerçekleşmesi olası görünmüyor.

GÖRDÜKLERİMİZ, GÖREMEDİKLERİMİZİN KÜSURATI KADAR

Şu anda, sıradan niçin kozmik kütle toplamının yalnızca yirmide birini [yüzde 5’ini] oluşturuyor. Karanlık husus bunun dörtte birini oluştururken ve geriye kalan kısım, gitgide sürat kazanan kozmik genişlemeye [‘kozmik enflasyon’] güç veren meçhul bir diğeri bileşen olan ‘karanlık enerjiden’ meydana geliyor.

Eğer uzayda gezinen herhangi biri, feza aracına yakıt sağlamak hedefiyle karanlık husus ya da karanlık güç kullansaydı, motorunun egzozundan herhangi bir şey çıktığını göremezdik.

Bilimsel yaklaşım bilgilerle yönlendirilir. Bir ispatı önyargıya tercih etmenin, biri düzenli biçimde uygulanan ve oburu oldukça sayıda zaman görmezden gelinen iki unsuru vardır. Birinci unsur, gerçekliği tasvir etmeyen ihtimalleri elemek gayesiyle malumat giyotini kullanmaktır. Daha az uygulanan prensip, kuramsal beklentilerin dışına çıkan delilleri, geçmişteki bilgiye dayanan uzmanlığa yönelik bir tehdit değil, yeni bir şeyler öğrenme fırsatı olarak görmektir.

Fritz Zwicky’nin 1933 senesinde karanlık hususun var bulunduğunu tez etmesinden kırk sene sonra, şimdi gençlik çağlarında olan Jerry Ostriker, Zwicky’nin vazifesini sürdürdüğü Caltech’te [Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü] karanlık hususla alakalı yeni ispatlar ile alakalı bir seminer verdi ve seyirciler tarafınca ‘çılgınca spekülasyonların savunucusu’ diye yaftalandı. Günümüzde, genç kozmologlar, karanlık husus teriminin yarım yüzyıl süresince gelenekçi gökbilimciler ortasında yol açtığı fırtınaların bilincinde bile değiller.

Kopernik ihtilalinin bir diğer özelliği de işte burada yatıyor. Aslında kozmik görüntünün merkezinde yer almıyoruz, sahneye geç çıktık ve bununla birlikte, bu görünümde mevcud şeylerin büyük kısmını temsil etmiyoruz. Bu karanlık şeyin ne işe yaradığını anlayana dek bu kozmik oyunun ne ile alakalı bulunduğunu bildiğimizi öne süremeyiz. Varlığımızın anahtar değere haiz ögeleri yalnızca Webb’in sağlamış olduğu imajda gözüken elektrik direklerinin altında bulunamaz.

Eğer karanlık niçin ilkel kökenlerinin anısını güvenliğini sağlamak için etrafta olmasaydı, Samanyolu galaksimizin tohumunu atan kesafet bozulmalarının kozmik mikrodalga art planda sıradan hususun dağılmasıyla sönümleneceğinden haberdarız. İşin gerçeği, mevcudiyetimizi görünmez bir aktöre borçluyuz.

Kaynak: The Debrief

Çeviren: Tarkan Tufan