Enflasyon kıssaları: ‘Telefonuma internet yükleyemiyorum, bu hakikaten çok üzücü’
BBC “20 yıldan fazla serbest tecim yaptım elektronik üzerine. 2019’da piyasadan dolayı işlerim bozuldu, batkı ettim. İkinci el elektronik alım satımı yapıyordum.
“Örnek olarak bir tabletin dokunmatiğini 15 liraya alıyordum, aniden o dokunmatik 65 liraya yükseldi. Biz ufak esnafız, sermayemiz yetmez, o denli gücümüz yok.”
Adana’da yaşayan 42 yaşındaki Boran*, 2018’deki kur krizi sonrası işleri bozulan bireylerden.
İflas etmesinin akabinde trafik kazası geçirmiş, o yüzden yaşamının “iki yılının açlık ve sefalet içinde” geçtiğini anlatıyor:
“Ben bu yaşa geldim televizyonum olmadı, buzdolabım yok. Telefonum bozuldu, bir sene telefonsuz kaldım. Düşünün 20 sene elektronik işi yapan birisiniz ama bir sene telefonsuz yaşıyorsunuz.”
Ancak Boran sadece kendisinin zorlanmadığını vurguluyor:
“20 sene ayakta durmuşsunuz, tıpkı işi yapmışsınız, aniden batıyorsunuz. Ben bu türlü anlatıyorum ama hepimiz örnek durumda. Benim etrafımda benden büyük, 25 yıldan fazladır bu işi yapanlar var; bir bakmışım erkek kepengini indirmiş, memleketine gitmiş. Tahminen 3-5 trilyonluk eseri var, ama ziyanına satmış. Çok sayıda şahıs benim suretiyle batkı etti.”
‘Teknolojik aletlerin tutarları uçtu’
Boran’ın kıssası aslında Türkiye’deki yüksek enflasyonun sadece son birkaç ayın problemi olmadığının bir göstergesi.
Türk Lirası’nın 2018’den beri dolara karşı yaşamış olduğu şiddetli değer kaybı, yüksek enflasyonun en büyük sebeplerinden biri.
Kurdaki hızlı yükseliş, ithal edilen teknolojik ve elektronik eserler ile elektrikle çalışan aletlerde doğrudan etkisini gösteriyor.
Bu vaziyet da mesleği teknolojiye dayanan bireyleri, hobi olarak teknolojiyle içli dışlı olanları, konutuna buzdolabı, fırın, tv suretiyle temel ihtiyaç materyallerini almak isteyen şahısları etkiliyor.
Fotoğrafçı, influencer ve prodüktör Birincinin Karacan da teknolojik aletlerdeki fiyat artışlarından usanmış.
Instagram’a koyduğu fotoğraflarıyla büyük bir takipçi kitlesine ulaşan Birincinin, kameraların, lenslerin, bilgisayarların, imal işi için ihtiyaç duyulan yazılımların fiyatlarının “uçtuğunu” söylüyor:
“Ekipmanımda oldukça önemsemediğim bir Sony lens var. 1500 TL civarındaydı o lens. Bir talebe 1-2 ay para biriktirse alabilirdi. Artık o lens 8 bin liralara çıktı. Benim hani keşke elimde olsa da, resim çeksem söylediğim makine 117 bin lira oldu.”
View this post on Instagram
Kredi çekip kamera ve bilgisayar alanlar
İlkin, kameralarda ve lenslerde artan fiyatların fotoğrafçılığa hobi olarak adım atmak isteyenlerin gözünü korkuttuğunu söylüyor.
“Başlangıç düzeylerindeki bir kamera için 15-20 bin lirayı gözden çıkarman lazım. Bu işe bir hobi olarak adım atmak isteyenler bu rakamları duyar duymaz vazgeçiyor.
“Sirkeci’de esnaflardaki vaziyet da şu, beşerler ya hiç bir şey almıyor ya da varını ağırı yatırıp alıyor, çünkü tekrar bu fiyatlardan bulamam psikolojisi var. Saçma sapan krediler çekip bilgisayar ya da resim makinesi alan beşerler görmeye başladık.”
‘Dünya ile teknoloji farkı büyüyor’
İlkin’in altını çizdiği bir diğer konu da Türkiye’den çıkış yapan ya da kimi modellerini Türkiye’de satışa sunmayan teknoloji şirketleri.
Xiaomi, Sony suretiyle değişik markalar, bazı aygıtlarını ya da modellerini, oldukça yüksek fiyatlardan satmaları takdirinde marka kıymetlerinin ziyan görmesinden tasa ettikleri için Türkiye’de satışa çıkarmıyor.
İlkin’e nazaran bu, Türkiye’de birkaç jenerasyonun dünya ile ortasındaki teknoloji farkının artmasına yol açacak:
“Sen, ben, Türkiye’de yaşayan beşerler son teknoloji ile tanışamamış oluyoruz. Apple örneğin Eylül’de yeni aygıtlarını duyuracak. Dünya seyrinde devam ediyor, biz burada bir kaosun içindeyiz.
“Apple, Xiaomi, Huawei, Sony, Samsung, hepsi yeni bir şeyler üretiyor, yeni teknolojilerle geliyor. Dünya demiyor ki, ‘Bir dakika arkadaşlar, Türkiye’de kriz var, biz teknolojik gelişimleri yavaşlatalım’. Dünya devam ederken biz bir şey üretemiyoruz. Külfetimiz bu.”
Getty Images Meslekleri son teknolojilere erişimi gerektiren freelancerlar harcamalarını karşılamakta zaman geçtikçe daha fazla zorlanıyor ‘Telefon paketini bile güç alıyorum’
Türkiye’deki gençler, dünyanın diğeri yerlerinde yaşayan yaşıtları kadar basit bir biçimde bilgisayar oyunlarına ve oyun konsollarına ulaşamamaktan şikayetçi.
Bir hobi olarak teknolojiye erişimlerinin kısıtlı olduğundan yakınan gençler, eğitimleri için ihtiyaç duyulan bilgisayar ve tablet suretiyle aygıtlara da ulaşmakta zahmet çekiyor.
2020 senesinde Oxford Üniversitesi’nin yapmış olduğu bir araştırma, imaj oyunlarının akıl sıhhati için faydalı bulunduğunu ve fertleri daha eğlenceli kıldığını ortaya koydu.
Diğer taraftan oyun bölümü, dünya genelinde sinema ve müzik dallarının toplamından daha yüksek bir büyüklüğe ulaştı.
Bütün dünyada gençlerin hayatlarının olmazsa olmaz bir ögesi haline dönüşen teknolojinin Türkiye’de ulaşılması güç bir alan haline gelmesi gençlerin en büyük problemlerinden.
Konya’da yaşayan Serkan*, “Oyun tutarları oldukça arttı, oyun alamıyoruz, tişört ve şort suretiyle yazlık giysi alışverişi yapamıyoruz, tatile gidemiyoruz, telefon paketi bile alırken elim sorun gidiyor satın al tuşuna. 19 yaşlarında birisi için ziyadesiyle güç bir yaşam” diyerek konu alıyor bu durumu.
Getty Images Türkiye’de gençlerin hem son model telefonlara hem de web paketlerine erişimi gitgide zorlaşıyor Bilgisayar kullanan evlatların payı düştü
Hele ki pandemide öğrencilerin eğitim hayatlarına devam edebilmesi için bilgisayar, tablet ve internete erişimi hayati bir değere erişti.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) datalarına nazaran 2013 senesinde tablet, masaüstü ya da dizüstü bilgisayar kullanan evlatların payı yüzde %60,5 iken bu rakam 2021’de %55,6’ya düştü.
Her ne kadar sokak röportajlarında kimi vatandaşlar ve ergenler ortasında “Çıkar telefonunu” tartışması yaşansa da bürokratik sebeplerle de internete, telefona ve bilgisayara erişim her yaştan insan için gitgide önem kazanıyor.
Türkiye’de e-devleti kullanan şahısların sayısı 60 milyona ulaştı.
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Fuat Oktay, “e-Devlet kullanıcısı olabilecek 15 yaş üzeri her 10 bireyden 9’u dijital Türkiye’nin kapısını açıyor” dedi.
Ankara’daki bir üniversite talebesi ise, “Her şey oldukça değerli, giyim bile alamıyorum. Telefonuma web yükleyemiyorum, bu sahiden oldukça üzücü” diyerek konu alıyor internete erişimde yaşamış olduğu kısıtlamayı.
‘Evdeki tv eskidi, ama imkanım yok’
Enflasyon altında ezilen sadece teknolojik aletler değil, herhangi bir konutun asli eşyalarını oluşturan elektrikli aletlerin fiyatlarında da son birkaç sene içerisinde oldukça yüksek değişiklikler yaşandı.
Bugün bir mutfağın mecburî gereksinimleri olabilecek elektrikli aletlerin fiyatlarının seneler içerisinde iyi mi değiştiğini, değişik zaman dilimlerindeki satış sayılarını derleyerek sunan oldukça.com’dan inceledik.
BBC Sitedeki İdeal fiyatlı eşyalardan yaptığımız derlemeye nazaran bir mutfağı kurmak için bir sene evvel minimum 3 bin 94 TL masraf yapmak gerekiyordu.
Bugün ise toplamda minimum 4 bin 785 TL ödemek gerekiyor.
Diyarbakır’da yaşayan öğretmen Yakup*, “Kendime ve çocuklarıma herhangi bir elektronik eşya alacak durumum yok. Konuttaki tv eskidi, yenisini almam gerekiyor ama imkanım yok” diyor.
İstanbul’da yaşayan bir emekçi ise harcamalarından kısmak için elektrikli aletleri daha azca kullandığını, ütü, fırın ve klimayı söküp hurdacıya verdiğini anlatıyor.
Adana’da elektronik ticareti yaparken batkı eden Boran ise bugün maksimum gıda alışverişi yapmakta zorlandığını anlatıyor. “Yıllardır sokak hayvanlarını besledim, kedilerin maması bitmiş ama alamıyorum. Markete gidiyorum, tek başıma bir beşerim, o tutarları görür görmez benim moralim bozuluyor” diyor ve ekliyor:
“Keşke benim hayatımı kameraya çekseniz de milli gelirimiz muntazam diyen insanların gözüne soksanız.”
*İsmi değiştirilmiştir.
- Enflasyon hayatınızı iyi mi etkiliyor?