Sosyal konutların ilk etkisi istihdamda bekleniyor

Türkiye’de hükümet büyüyen emlak sorununda çareyi Cumhuriyet tarihinin en büyük toplumsal mesken projesinde görüyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafınca açıklanan projeye göre 5 yılda 500 bin toplumsal mesken inşa edilecek.

Proje kapsamında üretilen konutların 240 ay vade ile satılacağı açıklanırken 2+1 konutlar için 608 bin lira, 3+1 konutlar için 850 bin liralık kıymet biçiliyor.

‘İlk evim ilk işyerim’ isim bu proje ile endüstri alanları ve arsalar da satışa sunuluyor. Planlanan projeyle hem Toplu Konut İdaresi (TOKİ) eli ile toplumsal mesken üretimi gerçekleştirilecek hem de vatandaşlara satılacak ucuz imarlı arsalar ile mesken üretiminin maliyeti düşürülüp piyasada bir canlılık yaratılacak ve öğrenci kafi düzeyde yanıt verilecek.

Projeye başvurular ise bu sabah itibari ile başladı. Saat 14.00’dan ilkin ‘ilk evim ilk işyerim’ projesine 225 binden fazla müracaat yapılırken toplam sayının 3 milyonu aşması bekleniyor.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, bu projenin bozulan emlak piyasasına müspet tesir yaratacağını ve Türkiye ekonomisine de büyük bir katkı sunacağını söyledi.

Peki uzmanlar ne diyor?

Hepşen: İlk tesir istihdamda görülecek

İstanbul Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ali Hepşen’e göre bu projenin kısa vadede en mühim tesiri istihdam piyasasında hissedilecek. Özellikle son dönemde inşaat piyasasındaki durgunluğun vasıfsız işgücü üstündeki negatif etkilerine değinen Hepşen, “Sosyal mesken üretimi ile beraber 81 ilde işgücü piyasası mutlak bir canlılık yaşayacak. Bunun tesirleri kısa vadede görülecek. İstihdamın yanısıra inşaat sektörünün kapsayıcı tesirini hissedeceğiz. Mobilyadan beyaz eşyaya kadar 200’den fazla sektörde bir hareketlilik yaşanacak. Bu hareketlilik aydan aya konutların etap etap devreye katılması ile kendini gösterecek” diyor.

Hükümet tarafınca böylesine büyük ve kapsayıcı bir toplumsal mesken projesinin devreye alınmasının ana sebebi ise emlak piyasasındaki kriz ve yükselen fiyatların gittikçe daha da ulaşılamaz olması.

Hükümet, en kolay haliyle bu projenin halkın konuta ulaşmasını kolaylaştıracağını ve inşaat sektörünün getireceği ekonomik canlılığın ekonomiyi müspet etkileyeceğini düşünüyor.

Uzmanlar istihdam ve ekonomik canlılık konusu ile ilgili projenin müspet katkılarının olacağından bahsetse de vatandaşın aktüel problemi için aynı fikirde değil.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip ErdoğanFotoğraf: picture-alliance/Anadolu Agency/S. Cagdas

Büyükduman: Kiralar derhal düşmeyecek

Gayrimenkul değerleme uzmanı Ahmet Büyükduman bilhassa kira ücretlerinde hızlıca bir düşüş beklemenin yersiz bulunduğunu anlatıyor.

Türkiye’nin senelik 800 bin yeni mesken üretimine ihtiyacı bulunduğunu fakat son yıllarda bu seviyelere ulaşılamadığını ve sektörün üretim anlamında artan öğrenci mukamele veremediğini söyleyen Büyükduman, şunları söylüyor:

“Bizim yılda 700-800 bandında yeni mesken üretmemiz gerekiyor. Normal şartlarda TOKİ bunun 50-60 binlik kısmını gerçekleştiriyordu. Şimdi TOKİ, kendi payını ikiye katlıyor. Yani TOKİ yılda 120 bin civarında toplumsal mesken üretecek. Bu da toplam ihtiyacın yalnızca yüzde 15-20’lik bölümüne muadil geliyor. Bu anlamda kapsayıcı bir çözüm değil. Ama tesir anlamında olabildiğince olumlu.”

Ahmet Büyükduman’a göre geriye kalan yüzde 80 kısım için vazife gene hususi sektöre düşüyor. Büyükduman, burada da kapsayıcı ve yeni tamamlayıcı çözümlerle hususi sektörden yardımcı beklenebileceğini anlatıyor.

Sosyal mesken projelerinin bütün ülkelerde mühim bulunduğunu vurgulayan Hepşen de, “Bu bürokrasi üzeri bir konu. Her ülkenin toplumsal mesken üretimine ihtiyacı vardır. Kira ve mesken fiyatlarını belirleyen gayet fazla aktif var. Proje bu haliyle hızla fiyatlara tesir edemez. Ancak problemin giderilmesi için mühim bir adım. Bunu bu şekilde değerlendirmek gerekiyor” diyor.

Projenin finansal bilgileri iyi mi karşılanıyor?

Gayrimenkul değerleme uzmanı Ahmet Büyükduman, hem yüzde 10’luk ilk peşinatın hem de taksit tutarlarının aktüel koşullarda olabildiğince düzgüsel bulunduğunu söylüyor.

Projede öngörülen aylık taksit fiyatları 2 bin 280 liradan başlıyor. Uzmanlara göre taksit tutarlarının düşük tutulması da finansal açıdan olumlu.

İstanbul Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ali Hepşen’e göre finansal erişilebilirlik açısından bu projede belirlenen taksit fiyatları kafi seviyede.

Prof. Dr. Hepşen hane içerisindeki toplam gelire bakılarak bir hesaplama yapılması gerektiğini, bu hesaplamanın dünya çapında bu şekilde bulunduğunu hatırlatıyor. Burada da dünyaya paralel olarak taksit ücretlerinin hanenin toplam hasılatının yüzde 30’unu aşmayacak şekilde hesaplandığı belirten Hepşen, toplumsal konutların finansal şeklinde de erişilebilir mesken niteliğine büründüğünü anlatım ediyor. Ancak, Hepşen bu projenin şimdilik problemin temel deposu olan finansal erişilebilirlik problemine süratli ve köklü bir çözüm getirmeyeceğini söylüyor.

Büyükduman: Projede vites yükselebilir

Sosyal mesken ve arsa projesine beklenenden yoğun bir müracaat beklediğini söyleyen Ahmet Büyükduman, yüksek başvurular karşısında hükümet tarafınca yeni adımlar gelebileceğini dile getiriyor. Buna göre, hükümet milyonlarca müracaat karşısında gelecek yıllarda üretilmesi planlanan konutların üretimini daha öne çekebilir ve proje kapsamını genişletebilir.

Uzmanlara göre TOKİ tarafınca yapılacak yeni toplumsal konutların yanısıra proje kapsamında üretilecek imarlı arsalar da emlak piyasası için olabildiğince önemli. Uzmanlar vatandaşların satın aldıkları bu arsalara inşaat yapabilmesinin zaman içinde mesken piyasasındaki sıkıntıları azaltacağına vurgu yapıyor.

Sosyal mesken projesinde neler var?

*Daha ilkin ev sahibi olamayan dar gelirli vatandaşların mesken edindirilmesi hedefleniyor.

*81 ilde 2+1 ve 3+1 şeklinde üretilecek konutlar 240 ay vade ile satılacak.

*İlk etapta 250 bin mesken 100 bin imarlı arsa satışa sunulacak. Konut sayısı 5 yılda 500 bini, arsa sayısı ise 250 bini bulacak.

*En fazla mesken 50 bin tane ile İstanbul’da üretilecek.

*2+1 daireler 608 bin liradan 2 bin 280 liralık aylık taksitlerle, 3+1 daireler ise 850 bin liradan 3 bin 187 liralık taksitlerle satılacak.