Tilkilerin İlginç Özellikleri

Dünya enteresan bir yer. Bazı hayvanlar sadece ufak bir bölgede zar zor hayatta kalabiliyorken bazıları kar, yağmur, balçık demeden dünyanın aşağı yukarı her noktasında hayatta duracak şekilde evrimleşebiliyor. İşte tilki, bu canlıların başlangıcında geliyor. Nerede yaşıyor olursanız olun şu şekilde bir etrafınıza bakınca kesinlikle o bölgeye makul türde bir tilki ile karşılaşabilirsiniz.

Tabii tilkiye aslında sağda solda görerek değil, masallarda duyarak alıştık. Hayvanların başrolde olduğu fabl masallarda kesinlikle sinsi bir tilki karakter vardır. Bu masallar tam anlamıyla kurgu değil zira tilki hakikaten de canlılar alemindeki en sinsi hayvanlardan bir tanesidir. Tilki hakkındaki enteresan özellikleri duyar duymaz kurnazlığının aslında onun sadece ufak bir becerisi bulunduğunu daha iyi anlayacaksınız. 

Tilkiler ile ilgili kimilerini ilk kez duyacağınız ekstrem bilgiler:

• Aslında köpeklerin akrabası olan tilkilerin birçok değişik türü var.
• Tilki tenha gecelerin yalnız avcısıdır.
• Tilkiler avlanırken dünyanın manyetik alanından faydalanırlar.
• İnsanlar ile tilkiler arasındaki ilişki düşündüğümüzden daha eski.
• Ada tilkileri benzersiz bir evrimsel süreç geçirdiler.
• Tilki kuduzunu önlemek için gökten yemek yağdırdılar.
• Kutup tilkileri akıl almaz soğuklara dayanabilirler.
• Tilkiler hızlı, hem de oldukça hızlılar.
• Düşündüğümüzden oldukça daha sinsi olabilirler.

Aslında köpeklerin akrabası olan tilkilerin birçok değişik türü var:

Canidae familyasından olan tilkiler çakallar, kurtlar ve köpeklerle akraba canlılardır. Zaten şu şekilde dikkatli bakarsanız ortak yanlarını görmek mümkün. Tabii her tilkide bu özellikleri göremeyebilirsiniz zira bugüne dek belirleme edilmiş tam 37 değişik türü var. Fakat uzmanlara göre bunların hepsi tilki değil, bazıları çakallarla ya da yırtıcı köpeklerle karıştırılıyor. Yine de reel tilki türü olarak bahsedebileceğimiz 12 türün olduğu kesin. Bunlar arasında en yaygın olan da Amerika kıtasında yaşayan kızıl tilkidir. 

Tilki tenha gecelerin yalnız avcısıdır:

Tilkilerin gözleri, türlere göre değişim gösterse de gece avlanmaya duyarlı olarak evrimleşmiştir. Gözlerinde bulunan katman, azca bile olsa ışığı ikiye katlayacak şekilde yansıtır. Tilki bir sürü hayvanı olmadığı için gece ya da gündüz yalnız avlanmayı tercih eder. Yalnızca av esnasında değil, hayatında da yalnızdır. Çiftleşme sonrası erkek kısa bir müddet sonrasında yalnız hayatına dönerken anne ve yavruları bir müddet ufak bir sürü olarak yaşarlar fakat yavrular büyüyünce bu sürü de dağılır. 

Tilkiler avlanırken dünyanın manyetik alanından faydalanırlar:

Aslında kuşlarda, köpekbalıklarında ve kaplumbağalarda bile bir tür manyetik duyu vardır fakat bunu kullanarak avlanan tek canlının tilkiler olduğu düşünülüyor. Avını takip eden tilki, onun kuzey yönüne doğru hareketini algılıyor. Bu algı, ses ve imaj aynı hizaya geldiği vakit ise tıpkı güdümlü bir roket gibi nokta atışı saldırılar yapıyor. Avın çalıların arasında ya da karın altında olması bile tilki için ayrım etmiyor. 

İnsanlar ile tilkiler arasındaki ilişki düşündüğümüzden daha eski:

Özellikle Amerika gibi birtakım ülkelerde insanların evcil tilkiler besledikleri biliniyor. Bir tilki katiyen tam anlamıyla evcilleşmez fakat gene de insanlarla yaşamaya alışabilir. Bu vaziyet yeni değil, 2011 senesinde Ürdün’de meydana getirilen kazılar esnasında bir erkek ve bir tilki yan yan gömülü halde bulundu. Kalıntılar aşağı yukarı 16500 yıllıktı yani insanların köpekleri evcilleştirmeden 4 bin sene öncesi. Süreci tamamlayıp bugüne dek getirememiş olsak da tilkiler ilk evcilleştirdiğimiz canlılardan biri diyebiliriz. 

Konu ile ilgili 1959 senesinde Dmitry Belyaev adlı genetikçi tarafınca bir gözlem yapıldı. İnsanlara karşı minimum saldırganlık yayınlayan tür olan gümüş tilkileri aldı ve evcilleştirmeye başladı. 10 nesil sonrasında tilkiler insanların ellerini yalamaya, kuyruk sallamaya ve havlamaya başladılar. Dahası kürklerinde beyaz noktalar çıktı ve kulakları sarkıklaştı. Yani evcilleştirilen tilkiler birkaç nesil içerisinde bildiğin köpeğe dönüştüler. 

Ada tilkileri benzersiz bir evrimsel süreç geçirdiler:

Amerika Birleşik Devletleri’nin Güney Kaliforniya kıyılarında bulunan Manş Adalarına has ada tilkisi olarak anılan bir tilki türü var. O tilkiler oraya iyi mi gitti elimizde hiç bir malumat yok ama tahminlere göre kökleri günümüzden 13 bin sene ilkin adaya insanoğlu tarafınca götürülen gri tilkilere dayanıyor. Eşeysel olarak üreyen bir türde minimum genetik çeşitlilik rekoru kıran ada tilkileri, genetik çeşitlilik eksikliği yaşamalarına karşın ne bir hastalığa ne de bir biçim bozukluğuna sahipler. Üstelik nesillerinin tükenme tehlikesi bile yok, doğal insanoğlu tarafınca avlanmazlarsa. 

Tilki kuduzunu önlemek için gökten yemek yağdırdılar:

1960’lı yıllarda İsviçre’de tilkiler arasında büyük bir kuduz salgını baş gösterdi. İnsanlara ve evcil hayvanlara da saldırdıkları için büyük bir problem haline gelen tilki kuduzunu ortadan kaldırmak için hükümet hususi bir plan geliştirdi. Kuduz aşısı barındırdan tavuk kafaları tohum saçarcasına İsviçre kırsalına dağıtıldı. Resmi sayılara göre 1979 – 1984 yılları aralığında 52 binden fazla aşılı tavuk kafası kırsal bölgeye dağıtıldı ve kuduz problemi tamamiyle ortadan kalktı. 

Kutup tilkileri akıl almaz soğuklara dayanabilirler:

Kanada, Alaska, Rusya, Grönland ve İskandinavya gibi bölgelerde sıklıkla yaşayan kutup tilkileri, tilki evriminin fanatik bırakan bir örneğidirler. Tüyleri tamamiyle beyazdır ve gözleri kar yansımalarını yok edecek yapıdadır. Daha da enteresan olan kalın kürklerinin yanı sıra deri altında yağ biriktirmeleridir. Bazen bu yağ vücut ağırlıklarının yarısı kadar olabilir. Bu kadar tedbir beyhude değil zira kutup tilkileri eksi 70 aşama soğukta bile rastgele bir problem yaşamadan var olabilirler. Fakat bu yolla evrimleşen kutup tilkileri maalesef iklim değişikliği sebebiyle zorlu zamanlar geçiriyorlar. 

Tilkiler hızlı, hem de oldukça hızlılar:

Türlerine ve yaşadıkları yerlere değişim gösterse bile takribi bir tilki saatte 50 kilometreden fazla bir hızla koşabilir. Yalnızca süratli koşmaz, bir metreden fazla bir yüksekliğe de olduğu yerde zıplayabilir. Araştırmacıların gözlemlediği bir kutup tilkisi, Norveç’ten Kanada’ya kadar olan 4 bin kilometreden fazla mesafeyi üç ay gibi kısa bir müddette tamamladı. Yani tilkiler sadece süratli değil, bunun yanı sıra oldukça dayanıklı canlılar. 

Düşündüğümüzden oldukça daha sinsi olabilirler:

Masallarda tilkiler her vakit sinsi, kurnaz, zeki canlılar olarak anlatılırlar. Bunlar kurgu değil, tilkiler hakikaten de oldukça zeki. Eğer bir kümese gireceklerse İdeal tarihi seçerler, yabani köpeklerden kaçmak için hususi taktikleri vardır ve av konusu ile ilgili oldukça inatçıdırlar. Daha da enteresan olan, ölü taklidi yapabilirler. Bir kürk avcısı tarafınca yakalanan kutup tilkisi ölü taklidi yaparak avcıyı kandırmaya çalışıyor. Yani daha ne yapsın?

Dünyanın neredeyse her bölgesinde bulunan ve kurnazlığıyla tanıdığımız tilkilerin duyunca fanatik kalacağınız özelliklerinden kimilerini anlattık. Maalesef ne kadar sinsi olurlarsa olsunlar birtakım türlerin nesli insan avcılar tarafınca tehdit altında.