Menopozda kalp krizi riski nasıl azaltılır?

Menopoz dönemine kadar olan süreçte hanımlarda kalp hastalığı görülme riski erkeklere göre bariz daha azdır. Çünkü östrojen hormonu; kalp damarlarındaki kan akışını artırır, kolesterol üstüne müspet tesirleri olur, iyi kolesterol artar ve fena kolesterol düşer, ilaveten kan basıncının düşük seyretmesine yararı olur. Menopozla beraber östrojen üretimi tamamlanınca bu hormonun kalp üstündeki koruma tesirinin de sona erdiğini belirten Kalp ve Damar Cerrahisi Uzmanı Prof. Dr. Bingür Sönmez, bu riske karşı şu önerilerde bulundu:

HER ŞEY TERSİNE DÖNER

Yıllardır kadınlık hormonu olan östrojen, kalp koruyucu hormon olarak kabul edilmiştir. Yapılan araştırmalar kalp-damar hastalıklarının, bu hormondan yoksun olan erkeklerde, hanımlara göre aşağı yukarı 10 sene daha erken ortaya çıktığını göstermektedir. Fakat hanımlarda da menopoz döneminde bu hormonun ortadan kalkmasıyla beklenmedik şekilde ortaya çıkan yüksek tansiyon, kan yağlarının yükselmesi, ritim bozuklukları, aşırı kiloluluk ve hesapta olmayan diyabet tabiatı tamamiyle bilakis çevirmektedir.

DAMARLAR YAŞLANIR

Kadınlarda tabii ya da cerrahi menopoz sonrası oluşan östrojen kaybının kalp damar sistemi üstündeki tesirleri ciddi şekilde araştırılmaktadır. Östrojen damar iç cidarındaki tabakada (endotel)  bulunan östrojen reseptörleri üstünden vazodilatasyonu (damar genişlemesi) sağlamış olduğu gibi endoteli koruduğu da kesinlik kazanmıştır. Bütün çalışmalar, menopoz sonrası kadınların, menopoz öncesi hanımlara göre damar yaşlanmasının, (bilinen bir belirteci olan damar sertliğinin) daha çok ortaya çıktığını göstermiştir.

İŞTE ARAŞTIRMA SONUÇLARI

Önceki yıllarda çoğu uzman arasındaki yaygın anlayışın aksine, Women’s Health Initiative (WHI) çalışması, 50 ila 54 yaş arasındaki menopozdaki hanımlara östrojen takviyesi uygulandığında açıkça kalbi koruduğunu göstermiştir. Histerektomi geçirmiş (cerrahi menopoz) ya da 50 ila 59 yaşları içinde olan denekler arasında, östrojen tedavisi alan kadınların menopoz esnasında sırasında ve sonra daha düşük koroner kalp hastalığı riskine haiz olduğu görülmüştür. Kadınlar üstünde süren ve 59 bin 337 denekle en büyük gözlemsel çalışmalardan biri olan Nurses’ Health Study (NHS) neticeleri çok nettir. Menopozda hormon tedavisi (MHT) alan hanımlarda koroner kalp hastalığı istatistiksel olarak olabildiğince anlamlı bir düşüş göstermeye devam etmiştir.

TEŞHİS YOLLARI

Damar sertliğinin belirleme ve takibi, karotis (şah damarı) doppleri yapılarak intima-media (atar damar duvarlarının en içteki iki katmanı) kalınlığı (CIMT) ölçülerek ve radyolojik şeklinde de koroner arter kalsiyum skorlaması ile yapılabilir (CAC).

Tedaviye Ne vakit başlanmalı?

Kaynaklara göre kalp damar hastalığının önlenmesinde hormon tedavisine başlama tarihi da çok önemlidir. Aslında kafi oranda veri, hormon tedavisinin kalbi koruyucu etkilerinin başlama zamanına bağlı olduğu ve menopozdan sonra değil de perimenopozal (menopoza geçiş süreci) ya da erken postmenopozal (hemen menopoz sonrası) dönemde başlandığında daha faydalı bulunduğunu desteklemektedir. Buna göre, yaş, menopoz durumu ve tedavinin başlama zamanına göre östrojenin damar endotelini yeniden aktive etmesi faydalı olacaktır.

1998’de Thomas Clarkson dişi maymunlar üstündeki çalışmalarına dayanarak, aterosklerotik damar plakları (damar şiddeti plakları) oluştuktan sonra maymunlara CEE (Conjugated Equine Estrogen) verdikten sonra plaklarda gerileme olmadığını, hormon tedavisinin faydalı etkilerinin plak oluşmadan ilkin başlandığında yarar sağladığını saptamıştır.

Aynı şekilde Clarkson erken östrojen tedavisinin, erken menopoz sonrası düzgüsel kişilerde plak oluşumunu önlediğini, fakat tedaviye geç başlandığı vakit plak gelişimini önlemediği gibi oluşmuş olan plaklarda da gerileme sağlamadığını saptamış, geç başlanan tedavinin kalp koruyucu tesirinin olmadığını yayınlamıştır. Salpeter ve arkadaşları da cerrahi menopozun derhal sonra oluşan akut menopozda östrojen alan hanımlarda bu tedavinin kalp-damar komplikasyonlarına karşı koruma sağladığını ortaya koymuştur.

Özetle, meme ve serviks (rahim ağzı) kanseri riski olmadıkça özelikle erken menopoza girenlere (cerrahi ya da diğer nedenlerle) tedaviye başlanması önerilir. Birçok araştırmacı tabii menopozla alakalı olarak, menopozun ilk 10 senesinde ya da menopoz semptomlarının başında hormon tedavisinin başlatılmasını önermektedir.

Tedavi Ne vakit sonlandırılmalı?

Güvenli tedavi süresinin kısaltılmasına ya da menopoz komplikasyonlarının önlenmesine dair prospektif (ileriye dönük) bir veri mevcut değildir. Tedavinin ne vakit durdurulacağına dair ilmi olarak toplanmış kafi malumat derhal hemen yoktur.

Nelere dikkat edilmeli?

Women’s Health Initiative (WHI) çalış masında, hormon tedavisinin ne vakit başlatıldığına bakılmaksızın, plaseboya (ilaç verilmemiş grup) kıyasla tek başına östrojen alan postmenopozal hanımlarda meme kanseri görülme sıklığı ve buna bağlı ölüm oranının düşük olduğu gösterilmiştir. Ancak hormon tedavisinde meme  kanseri riskine karşı kesinlikle mamografi yaptırılmalı, rutin jinekolojik muayene de (özellikle PAP Smear testi) dikkatsizlik edilmemelidir. Menopozda kalp-damar rahatsızlıklarına karşı kesinlikle sıhhatli beslenmek, en uygun kiloda olmak, sigaradan uzak durmak, tansiyonu ve kolesterolü denetim altında tutmak da önemlidir.